Dat is niet slecht, maar kan wel beter, vindt de hoogleraar Organisatie en Personeel van de universiteiten in Tilburg en Rotterdam. “Het werkt veel sterker als je normen en waarden bij medewerkers weet te internaliseren.”

Bewegen volgens de regels

Richtlijnen, modules op de bedrijfscomputers, sancties: het zijn allemaal manieren om medewerkers van een bedrijf te bewegen zich te houden aan de van boven opgelegde regels.

Paauwe: “Stel, je hebt een clean desk policy. Dan wordt er ’s nachts gesurveilleerd om te kijken of iedereen zich daaraan houdt. Voor alles wat men vindt wordt de bewuste werknemer de volgende ochtend op het matje roepen.” Een formele aanpak die veel wordt gebezigd, zeker ook wanneer er dingen echt mis zijn gegaan binnen een bedrijf.

Klimaat

Dat is wellicht logisch, maar met een zachtere strategie is meer te bereiken, betoogt de hoogleraar. “Als werknemers zich die waarden eigen maken, wordt dat voor hen een vanzelfsprekendheid: ‘wij vinden het hier belangrijk dat er geen vertrouwelijke documenten op bureaus rondslingeren’. Hetzelfde geldt voor het vooropstellen van het belang van de klant, in plaats van het eigen belang of het belang van de aandeelhouder.”

Het scheppen van een klimaat voor compliance begint met voorbeeldgedrag aan de top, waar hoge eisen gesteld moeten worden integriteit en authenticiteit. Maar er is ook een duidelijke rol voor de HR-professional, aldus Paauwe.

In functioneringsgesprekken kun je zorgen voor aansturen op en belonen van het internaliseren van die normen en waarden.

“Die is expert in houding en gedrag van mensen en kan ook werken aan zo’n klimaat. In functioneringsgesprekken kun je zorgen voor aansturen op en belonen van het internaliseren van die normen en waarden. En dan is er nog training en opleiding - het begint al tijdens het inwerken, of zelfs bij het sollicitatiegesprek. Dan moet er geacht worden: wie zit er voor me? Hoe gaat deze persoon om met veiligheid? Is er vatbaarheid voor corruptie?”

Onontbeerlijk is een relatief onafhankelijke positie van de afdeling HR en de compliance o‰fficer. “Die moet veel macht hebben, eerlijke informatie krijgen en het recht hebben om de top te corrigeren. Er is bijvoorbeeld onderzoek naar een ziekenhuis waar verpleegkundigen de chirurgen mogen aanspreken als ze voor een operatie nog sieraden dragen of hun handen niet goed gewassen hebben. De chirurgen weten: er is afgesproken dat zij dit mogen. Het gebeurt dus ook, en het wordt geaccepteerd.”

Trots

“Zoals een meubelmaker, die echt geen kast wil maken waarvan hij weet dat over tien jaar de deuren niet meer open of dicht gaan, zou iedere beroepsgroep zijn trots moeten hebben”, vervolgt Paauwe. “Dat geldt net zo goed voor een autoverkoper, een bankier of voor mijn eigen vakgebied, de wetenschap. Het is voor mij zonneklaar dat je data niet mag of kunt faken. Toch is dat recentelijk gebeurd. Dan komt er trots bij kijken: je wilt dat anderen kunnen vertrouwen op de integriteit van jouw beroep.”