Masterclass

Sinfonietta is een voorbeeld voor andere organisaties, die leiderschap anders willen invullen. Vanaf volgend jaar geeft Amsterdam sinfonietta daarom in samenwerking met Ir. Paul de Ruijter, Executive Lecturer aan Nyenrode Business Universiteit de Masterclass Samenwerken aan High Performance, voor professionals die in teamverband topprestaties willen neerzetten. Joost Westerveld, zakelijk leider: “Om in deze competitieve wereld voorop te lopen is teamwork essentieel. Organisaties opereren in een wereld die te complex en te veranderlijk is om door één leider te kunnen worden aangestuurd. Het geheim van het succes van Amsterdam Sinfonietta ligt in een combinatie van individuele passie, optimale samenwerking en continue vernieuwing. Het resultaat is dat het geheel een optelsom is van het talent en de creativiteit van alle leden.”

Amsterdam Sinfonietta, een strijkorkest van 22 musici, speelt al elf jaar zonder dirigent en heeft een reputatie op wereldniveau. “Het mooie aan werken zonder dirigent, is dat de musici zich heel vrij voelen. In plaats van dat iedereen één persoon, de dirigent, volgt, beleven wij veel meer een samen-ervaring,” legt Candida Thompson uit. Zij is een van de violisten in het ensemble en tevens artistiek leider. “Tenslotte moeten we allemaal dezelfde noten spelen. Iedereen is dus even belangrijk binnen dit team.”

Dat klinkt heel democratisch en dat is het in de praktijk ook inderdaad, meent Thompson, toch is een bepaalde vorm van leiderschap nodig, beaamt ze. “Ik ben verantwoordelijk voor de keuze van musici en het contact met de spelers.

Er moet toch een bepaalde structuur zijn om iets te gaan instuderen. Dat betekent dat ik als artistiek leider zorg dat er een soort ‘skelet’, een raamwerk van een stuk is, voor we beginnen. Daarbinnen is veel ruimte voor de eigen inbreng van de individuele musici.

Ik heb het algemene overzicht en leid het proces. Maar iedereen geeft zijn eigen input. Bovendien bestaat het orkest ook weer uit kleinere teams: de eerste violisten, de tweede violisten, de cellisten, altisten en de contrabassisten. Die hebben allemaal een eigen teamleider. Dus er is wel degelijk structuur.”  

“Vertrouwen in elkaar en geduld hebben, zijn daarom essentieel. Aan de andere kant, hoe meer moeite het kost om ergens te komen, hoe meer bevrediging je er uiteindelijk uithaalt.”

Vrijheid

Thompson zegt een groot gevoel van vrijheid te voelen zonder dirigent. “Met een dirigent doe je in principe wat hij wil. En dat doodt een beetje het gevoel van verantwoordelijkheid bij de musici. Er zijn heel goede dirigenten en vaak ben je zo ingenomen met zo iemand, dat je hem blindelings volgt. Het is dan ook fantastisch om met bepaalde dirigenten te kunnen spelen en je wilt dat dan zo goed mogelijk doen. Maar toch krijg je zo ook het gevoel dat je erg wordt gecontroleerd.

Het grote voordeel van een team zonder dirigent, is dat iedereen zich sterk verantwoordelijk voelt voor het resultaat. Het is echt hun stuk. Veel meer dan met een dirigent, verdiepen ze zich in de muziek, in hoe een componist zo’n stuk heeft bedoeld. Het resultaat wordt daar alleen maar beter en sterker van.”

Respect

De belangrijkste uitgangspunten waar een orkest zonder dirigent op drijft, zijn respect en vertrouwen. Thompson: “Dat geldt niet alleen voor mij. Kijk, de musici vertrouwen op mijn muzikale oordeel over bepaalde dingen. Maar ik moet me ook steeds weer blijven bewijzen, er zijn altijd 22 ogen op je gericht.

Het is mijn verantwoordelijkheid om het vaak goed te hebben, de anderen altijd een stap voor te zijn in wat er moet gebeuren. Maar daarnaast is het belangrijk dat ik respect en vertrouwen heb in de musici. Want iedereen is uiteindelijk even belangrijk en verantwoordelijk en dat haalt vaak het beste in mensen naar boven. Zij hebben allemaal hun eigen inbreng en die is vaak heel goed. Ik probeer hen dan ook te enthousiasmeren en te inspireren. Als je dat doet, krijg je van hen die inspiratie ook terug. Het mooiste is dat ze net zo gaan denken en voelen over een stuk als jij en dat ze het gevoel hebben dat het uit henzelf komt, dat ze het zelf doen.”

Spelen en repeteren zonder dirigent is soms moeilijk en frustrerend, meent Thompson en het proces duurt soms wat langer. “Vertrouwen in elkaar en geduld hebben, zijn daarom essentieel. Aan de andere kant, hoe meer moeite het kost om ergens te komen, hoe meer bevrediging je er uiteindelijk uithaalt.”