Zoek personen die het spel kennen en die bij de organisatie passen. En: zorg voor meerdere gekwalificeerde kandidaten voor een goede vergelijking.

Wereld van de commissaris

Er is veel aan de hand in de wereld van raden van commissarissen. Nog vers in het maatschappelijke geheugen liggen voorbeelden van waar het mis ging: banken, woningbouwcorporaties of voetbalclubs. Meer aandacht voor de kwaliteit van de commissarissen is een gevolg en ook de invoering van een nieuwe wet zal verandering brengen. Een gesprek met Bert van der Wijk, managing partner bij BJW Signium International. Dit bureau zoekt en selecteert kandidaten voor topmanagementfuncties, waaronder commissariaten.

Een commissaris vervult drie functies, stelt Van der Wijk. “Hij of zij is toezichthouder, maar ook werkgever en klankbord. Een commissaris houdt niet alleen toezicht maar is ook de sparringpartner van de bestuurder/directeur. Het is dus belangrijk dat een commissaris het spel kent, het liefst doordat hij zelf statutaire verantwoordelijkheden heeft of heeft gehad. Hij moet op dat niveau kunnen denken en opereren.”

Tactvol lastig zijn

Naast sectorspecifieke kennis en ervaring ziet Van der Wijk ook een rode draad in karaktereigenschappen van goede commissarissen. “Een commissaris moet een bepaalde emotionele intelligentie hebben en ‘tactvol lastig’ kunnen zijn. Onafhankelijk blijven, maar ook in de huid van de bestuurder kunnen kruipen, wat bijvoorbeeld bij familiebedrijven niet makkelijk is. Een commissaris moet ook bij een organisatie passen en er echt iets mee hebben.” En, niet te vergeten: “Je moet als commissaris weten wanneer het tijd is om te gaan.”

Een nieuwe commissaris past als het even kan bij de fase waarin de organisatie zich bevindt. “Maar bedenk dat hij voor vier jaar benoemd wordt. Als je al midden in fusiebesprekingen zit, heb je geen fusiespecialist in de RvC nodig. Specifieke kennis kun je ook tijdelijk inhuren. Een goede commissaris heeft invloed zonder aan de knoppen te zitten en een superspecialist hoeft hij daarvoor niet te zijn.”

Kwaliteit en effectiviteit van de raad moeten wel voorop blijven staan.

Nieuwe toezichthouders

Met de nieuwe Wet bestuur en toezicht (invoering waarschijnlijk halverwege 2013) staan er meer veranderingen op stapel. De wet beperkt het aantal commissariaten per persoon en verplicht bedrijven te streven naar minimaal 30 procent vrouwen in het bestuur en toezicht. “Er zal een enorm beroep worden gedaan op een nieuw reservoir van toezichthouders: meer vrouwen en waarschijnlijk ook meer mensen die tegelijkertijd directiefuncties hebben”, aldus Van der Wijk.

Een goede zaak, vindt hij. “In RvC’s is soms sprake van vaste patronen en vrouwen kunnen dat wellicht doorbreken. Kwaliteit en effectiviteit van de raad moeten wel voorop blijven staan. Dat geldt ook voor jongere commissarissen. Bepaalde kennis kan heel waardevol zijn, ook als iemand geen directie-ervaring heeft. Dat gaat goed zolang hij of zij geaccepteerd wordt.”

Een beetje afstand

In de zoektocht naar een nieuwe commissaris adviseert Van der Wijk om een ruime blik te houden, waar een searchbureau zijns inziens behulpzaam bij kan zijn. Een searchbureau kan het profiel kritisch bekijken, het selectieproces objectiveren door onder andere het betrekken van stakeholders en onderzoeken of een nieuwe commissaris ook het team beter maakt.

Soms gaat het nog zo: ‘we kennen die persoon, lijkt een goede kandidaat, laten we hem nemen’. Dat kan, het is echter beter om naast deze ook andere, wellicht niet altijd voor de hand liggende, kandidaten te plaatsen voor een goede vergelijking en voor uiteindelijk de beste keus.