Wouter Fransman

Wouter Fransman
Wetenschapper bij TNO
 

Fransman is Senior Scientist Chemical Risk Assessment en werkt al tien jaar voor TNO aan onderzoeken die bijdragen aan gezond en veilig werken met gevaarlijke stoffen. “Blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoals chemicaliën, asbest en lasrook kan ernstige beroepsziekten zoals kanker veroorzaken.

Het is lastig om precieze cijfers over beroepsziekten door gevaarlijke stoffen te geven. Als we kijken naar de meldingen van bedrijfsartsen, zijn het zo’n 13.000 gevallen per jaar. Maar de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden geeft ruim 270.000 aan.

Wat we in ieder geval zeker weten is dat de aantallen enorm onderschat worden. Bij TNO zijn we er echter van overtuigd dat een groot deel van blootstelling aan deze kankerverwekkende stoffen en daarmee de ziektelast is te voorkomen.”

Ontbrekende ziekteverschijnselen

Fransman legt uit waarom het aantal incidenten van beroepsziekten door gevaarlijke stoffen zo hoog is: “Het kan lang duren voordat de ziekteverschijnselen echt optreden. Helaas komt het vaak voor dat iemand langdurig met gevaarlijke stoffen heeft gewerkt, maar pas op latere leeftijd ziek wordt.

De link met het werk wordt vaak niet direct gelegd. De risicoperceptie van werken met gevaarlijke stoffen is hierdoor erg laag, waardoor er minder voorzichtig mee om wordt gegaan. Daarnaast worden er steeds nieuwe stoffen ontwikkeld waarvan later pas blijkt dat men er ziek van wordt.

Het is een groot verschil met arbeidsongevallen. Daar is meer aandacht voor, omdat het direct zichtbaar is. Wat gevaarlijke stoffen betreft lopen we een beetje achter de feiten aan.”

Initiatieven

Gelukkig zijn er veel organisaties die zich actief met dit probleem bezighouden. Een kleine greep uit de initiatieven: TNO werkt samen met partners aan sociale en technologische innovaties, waaronder stofafzuigsystemen en methoden om gezond en veilig om te gaan met silica-stof in de bouwsector.

Werkgevers moeten investeren en werknemers moeten hun gedrag aanpassen.

De Inspectie SZW, een overheidsinstelling die toezicht houdt op gezonde en veilige werkomstandigheden, heeft een online zelfinspectie-tool voor bedrijven opgezet. Hiermee worden bedrijven geholpen de risico’s te inventariseren, te beoordelen en de maatregelen daarop af te stemmen.

Daarnaast houdt de Inspectie SZW toezicht op de (wettelijke) grenswaarden van stoffen. En dan is er nog REACH, een Europees systeem voor registratie, evaluatie en toelating van chemische stoffen die in de EU geproduceerd of geïmporteerd worden. “Deze verordening heeft een enorme boost gegeven aan de zichtbaarheid van het werken met gevaarlijke stoffen.”

Preventieve maatregelen

Een probleem is echter dat niet alle stoffen geproduceerd of geïmporteerd worden. “Veel gevaarlijke stoffen komen vrij tijdens het bewerken van bepaald materiaal. Denk aan houtstof, lasrook of bouwstof. Dit zijn kankerverwekkende stoffen waar geen directe probleemeigenaar van is.”

Het is daarom des te belangrijker dat de juiste maatregelen genomen worden bij het werken met dit soort stoffen. “Het probleem moet aangepakt worden bij de bron. Als je gaat werken met mondkapjes is het al te laat. Het is beter om te investeren in bijvoorbeeld goede stofafzuigsystemen. Preventie, daar moeten we voor gaan.”

Investeren en aanpassen

Volgens Fransman ligt de grootste verantwoordelijkheid nu bij werkgevers en werknemer. “De afgelopen tien jaar zijn er veel goede technologische maatregelen ontwikkeld waarmee we preventief te werk kunnen gaan. Maar de implementatie van de juiste gereedschappen op de werkvloer is nog een punt van aandacht.

Werkgevers moeten hierin investeren en werknemers moeten hun gedrag aanpassen. Zij zijn verantwoordelijk voor het naleven van alles dat wordt aangereikt door de werkgever. Iedereen draagt zijn eigen verantwoordelijkheid en het is belangrijk dat we de handen ineenslaan. We moeten het risico op beroepsziekten door gevaarlijke stoffen zo klein mogelijk te maken.”