“Ik ben elf jaar geleden begonnen met het begeleiden van ondernemers die in Marokko zaken willen doen. Toen waren het vooral start ups, maar sinds twee jaar adviseer ik ook bestaande en opkomende bedrijven. Bijvoorbeeld Nederlandse ondernemers in de agrarische sector, die blijk geven van veel interesse in Marokko. Er is immers veel goede grond, voldoende water, een gunstig landbouwklimaat en een lang groeiseizoen voor hoge producties van een heel scala aan gewassen.

De Marokkaanse bankensector biedt mogelijkheden en is stabiel. Toch hebben Nederlandse ondernemers soms te hoge verwachtingen, bijvoorbeeld van de professionaliteit en kennis van Marokkaanse boeren.

In Nederland is de agrarische kennis van erg hoog niveau. Het is dan belangrijk de matching goed te organiseren. Al zijn er ook sectoren waarin juist veel hoogopgeleiden werken, bijvoorbeeld de ICT. Ook is de energiesector nu booming: multinationals stappen in die markt in Marokko. Die brengen kennis en ervaring mee en zetten trajecten op om werknemers op te leiden.

“Het tijdsbesef in Marokko is anders”

Verschil in structuur

Vanuit mijn ervaring met de begeleiding zijn er een paar dingen die opvallen. Het tijdsbesef in Marokko is anders, daar zul je aan moeten wennen, en er is meer hiërarchie. Soms kunnen dingen informeel, maar hoe hoger je in de boom komt, hoe formeler het wordt. Met de conciërge gaan praten, daar begrijpen Marokkanen niets van – al kunnen ze het wel waarderen.

Als ik met bedrijven achteraf probeer te analyseren wat er beter kon, moeten we regelmatig concluderen dat Nederlanders zich nogal eens te star opstellen in onderhandelingen. Nederlanders willen duidelijke stappen zetten in een gesprek en leggen alles vast in strikte afspraken. In Marokko gaat het meer uit de losse pols.

Men kan het zeker waarderen als jij je aan de afspraken houdt, maar er moet wel flexibiliteit mogelijk blijven. Naar mijn idee zijn Spanjaarden en Fransen daar een stuk beter in. Maar ik denk dat een echte ondernemer dat feilloos aanvoelt. Voor hem gaan veel deuren open in Marokko."