Theo Kocken is hoogleraar Risicomanagement voor Institutionele Beleggers aan de VU in Amsterdam. “Het is cruciaal vooraf in kaart te brengen wat er eventueel kan gebeuren met de financiële markten aldaar. Belangrijke gevaren zijn landen-specifieke risico’s zoals overheidstekorten, maar bijvoorbeeld ook moeilijk beheersbare valutarisico’s. Hoe een land ervoor staat qua schulden, de onafhankelijkheid van het monetaire beleid van de centrale bank, de kwaliteiten van bankbalansen en over hoe veel deviezen het land beschikt, zijn zoal aandachtspunten.

Aan in zee gaan met landen waar er minder regels gelden, kleefden vroeger nogal wat risico’s.

Daarnaast is het van belang hoe het met de governance is gesteld; is er een dictatuur, heerst er politieke stabiliteit? Factoren waarvan een aantal in emerging markets veel meer spelen dan in westerse landen. Grotendeels komt dit doordat dergelijke landen een tragere industrialisering hebben meegemaakt en minder regulering kennen. Aan in zee gaan met landen waar er minder regels gelden, kleefden vroeger nogal wat risico’s. Nu doen opkomende markten er hun voordeel mee, met de flexibiliteit die ze eraan danken’’, vertelt hij.

Gespreid investeren

In risk management moet de aandacht niet op één natie zijn gericht, maar is het cruciaal om ook mogelijke besmettingsgevaren in de analyse mee te nemen. Is de kans groot dat als er één omvalt andere landen dat ook zullen doen, dan is gespreid investeren in die gebieden minder verstandige ‘diversificatie’ dan men denkt. “Weet daarnaast dat statistieken soms een rustig beeld geven, maar dat een lage beweeglijkheid in de cijfers niets zegt over de risico’s.

Zeer kalme markten kunnen zonder waarschuwing plotseling zwaar onderuit gaan. Door de toegenomen instabiliteit in het westen, enorme schuldenproblemen in Europa en de VS en een slecht geanticipeerde vergrijzingsproblematiek, is een verstandige optie nu – nog meer dan in het verleden– eventuele investeringen te spreiden over de gevestigde en de opkomende markten’’, legt Kocken uit.

Kansen grijpen

De risico’s die schuilen in zaken doen met opkomende markten zijn niet per definitie groter maar anders. “Er heerst minder transparantie en discipline, waardoor er bijvoorbeeld minder toezicht is op banken. Dat zorgde er voorheen voor dat dergelijke landen veel sneller in de problemen kwamen. Wel wordt dit probleem steeds beter opgevangen. Al met al wordt het aantrekkelijker om daar te investeren.

Vaak heerst er een andere mentaliteit en is er een positiever arbeids-ethos.

De midden-klasse komt op, terwijl de productiviteit in westerse landen achterblijft ten opzichte van de groei in veel opkomende landen.’’ Risk management betekent ook mogelijkheden zien en kansen grijpen. Met de overwegend soepelere regels en flexibiliteit doet een belegger zijn voordeel. “Vaak heerst er een andere mentaliteit en is er een positiever arbeids-ethos. Het kan positief uitpakken, zo lang er uiteraard geen sprake is van kinderarbeid. Het probleem is alleen wel dat lang niet altijd is uit te sluiten of daar sprake van is.’’

Preventie

Kocken kijkt met interesse hoe een gematigd communistisch land als China zich snel ontwikkelt. Rusland is naar zijn mening een stuk onzekerder: “Omdat de Russische overheid grillig is, kun je als ondernemer voor verrassingen komen te staan, hetgeen veel investeerders afschrikt. Denk aan plotselinge belastingclaims en impliciete nationalisaties. In dat opzicht zijn veel landen in Azië en Zuid-Amerika een stuk stabieler geworden.’’ En wat als het helemaal fout gaat in het buitenland? Kocken lacht. “Dan ben je al snel te laat. Risk management moet je vanaf het begin op orde hebben. Preventie is alles.’’