Jan Rotmans

Jan Rotmans
Hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

Volgens Jan Rotmans bevindt Nederland zich in een overgangsfase. Oude structuren en instituties brokkelen af, daarvoor komen horizontale verbanden in de plaats. Rotmans: “Dit is een onomkeerbaar proces, dat zich bijvoorbeeld al duidelijk aftekent in de energiesector.

De macht verschuift van grote energiebedrijven naar lokale verenigingen en coöperaties. Daarbij wordt duurzame energie goedkoper en fossiele energie duurder. Dit proces kun je wel vertragen, maar niet stoppen. Dat lukt zelfs president Trump niet.”

Protocollen

In de zorg is de transitie ook onafwendbaar. Rotmans hekelt het nieuwe Nederlandse zorgstelsel, dat de mens op grotere afstand heeft geplaatst. “Het kenmerkt zich door schaalvergroting en een sterkere rol voor oude en nieuwe instituties. Het is het meest gebureaucratiseerde en complexe stelsel van Europa, nergens zijn zoveel protocollen.

Professionals worden er gek van, maar stellen zich nog te vaak dociel en loyaal op. Toch zie ik een onderstroom van groeiend verzet. We moeten vooruit naar vroeger: terug naar de menselijke maat, op een innovatieve wijze. Huisartsen traden het eerst naar buiten met hun actie “Het roer moet om”.

Een ander voorbeeld is het manifest van Hugo Borst voor hervorming van de verpleeghuiszorg. Verpleegkundigen en thuiszorgverenigingen volgen met een beschaafde opstand. Ondertussen dienen zich alternatieven aan, zoals zorgcoöperaties, opgezet door burgers. Het is nog pril, maar de richting is duidelijk.”

Transitiemanager

Projectmanagers doen er goed aan in te spelen op dit soort veranderingen, meent Rotmans. Ze kunnen nog jaren voort met hun oude werkwijze en denken dat het hun tijd wel zal duren, maar daarmee plaatsen zij zich buitenspel. ‘Er zijn uitzonderingen.

Zodra het gaat om complexe processen met diverse stakeholders, heb je meer aan een transitiemanager.
 

Bij de aanleg van een brug heb je meer aan een klassieke projectmanager, die toewerkt naar een vastomlijnd doel, hoewel je ook daar tegenwoordig meer juristen dan civiel ingenieurs bij nodig hebt. Zodra het gaat om complexe processen met diverse stakeholders, heb je meer aan een transitiemanager die de tijd neemt om te zoeken naar nieuwe oplossingen.

Mislukkingen horen daarbij, daar leer je van. Als je maar vasthoudt aan het zoeken-leren-experimenteren en in de juiste context opereert. Daarbij wordt verduurzaming de grondtoon van de samenleving. Als je dat nog  niet ziet, heb je als projectmanager een probleem.’

Zelfsturende organisaties

Rotmans moet weinig hebben van managementgoeroes die de ene na de andere hype creëren, zoals zelfsturende organisaties. ‘Vaak is hun methode oppervlakkig en richten ze juist meer schade aan door managers te ontslaan. Verval niet in dergelijke klassieke reflexen, maar gebruik je gezonde verstand en ga af op je intuïtie.

Neem de tijd om de juiste richting te bepalen en geef anderen de ruimte om het in praktijk te brengen. Ik noem dat een evolutionaire revolutie: al lerende doen en al doende leren, oftewel in kleine stappen radicale veranderingen tot stand brengen.’

Bekijk de video over transitie van de samenleving